فضائل زیارت حضرت خانم فاطمه معصومه (س)

مقام والا و منزلت بلند حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها در کلام نورانی پدر بزرگوارشان، امام موسی کاظم : علیه السلام، آشکار می شود؛ آنجا که فرمودند: ...پدرش به فدای او باد .

حضرت فاطمه معصومه، خواهر امام رضا علیه السلام، از برجسته‌ترین بانوان خاندان عصمت و طهارت به شمار می‌روند.

آن حضرت، پس از دریافت نامه‌ای از برادر عزیزشان امام رضا و با اشتیاق دیدار ایشان، مدینه را به مقصد خراسان ترک کردند. اما این دیدار هرگز محقق نشد؛ در مسیر سفر، سرانجام در شهر قم رحلت فرمودند و این شهر، آرامگاه آن بانوی بزرگوار شد؛ حرم مقدسی که زیارت آن، بنا بر کلام اهل بیت علیهم السلام، وعده بهشت را به همراه دارد.

حرم مطهر ایشان، حرم و پناهگاه اهل بیت است. امام صادق می‌فرمایند:

برای ما حرمی است و آن شهرِ قم است. به‌زودی بانویی از فرزندان من به نام فاطمه در آنجا دفن خواهد شد؛ هر کس او را زیارت کند، بهشت بر او واجب می‌شود.

: امام رضا نیز به یکی از اصحاب خود فرمودند: "ای سعد! برای ما در سرزمین شما، قبری است."

سعد گفت، فدایتان شوم، آیا منظور شما قبر فاطمه، دختر موسی بن جعفر است؟

اِمام فرمودند:

«...آری؛ هر کس او را زیارت کند، در حالی که به حق و مقام او معرفت داشته باشد، بهشت از آن اوست»

زیارت حضرت فاطمه معصومه، همچون زیارت امام رضا است؛ چنان‌که آن حضرت فرمودند:

«...هر کس فاطمه معصومه را در قم زیارت کند، مانند کسی است که مرا زیارت کرده است»

عنایتی که از سوی خدای سبحان شامل حال شیعیان شده آن است که به جای قبر گمشده حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها تربتی به ما معرفی گشته که بوی بهشت می‌دهد. نشانی که جایگزین تربت ناپیدای حضرت مادر، فاطمه سلام الله علیها است .

اکنون که تنها گوشه‌ای، از مقام و فضائل بی کران حضرت فاطمه معصومه را به یاد آوردیم بیایید هر کجا که هستیم دل‌هایمان را به سوی حرمِ نورانی شان روانه کنیم و با چشم دل به زیارت حضرتشان برویم.

بخش دوم

در روایات، در فضیلت زیارت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها آمده است:

هر کس او را زیارت کند، در حالی که به حق و مقام او معرفت داشته باشد، بهشت از آنِ اوست.

بهشت، همان مُلک عظیم ولایت است که مؤمنین و مؤمنات، به قدر معرفتی که نسبت به ساحت مقدس امام کسب کرده اند، در آن استقرار می یابند.

و در روایات معصومین، راه وصول به این مقام، در معرفت به ساحت مقدس حضرت معصومه بیان شده است. اگرچه عقول از رسیدن به معرفت این ساحت قدسی عاجزند، در این مجال تنها به قطره ای از دریای فضائل زیارت حضرتشان اشاره کرده ایم.

در میان فاطمیات، تنها زیارتنامه مأثور متعلق به حضرت فاطمه معصومه می باشد که از جانب امام رضا علیه السلام صادر شده است.

زیارت حضرت معصومه، به نوعی زیارتی جامعه است؛ با آنکه ایشان فرزند امام اند، در زیارتشان به محضر همۀ حضرات معصومین سلام می دهیم. از سلام بر انبیای الهی می گذریم و قدم به ساحت مقدس اهل بیت می گذاریم.

مضجع شریف و نورانی حضرت معصومه، تربتی است که بوی بهشت می دهد و نشانی است از قبر پنهان حضرت صدیقۀ طاهره سلام الله علیها.

نشان این پیوند عمیق را از همان آغاز زیارت نامه می توان دید: سی وچهار مرتبه تکبیر، سی وسه مرتبه تسبیح و سی وسه مرتبه تحمید؛ همان تسبیحات حضرت زهرا.

آیت الله مرعشی، پس از چهل شب، توسل برای یافتن مدفن حضرت زهرا در عالم رؤیا شنیدند:

«عَلَیْکُمْ بِکَرِیمَةِ أَهْلِ الْبَیْتِ»

چراکه خداوند اراده فرموده است مدفن حضرت زهرا پنهان بماند و مضجع حضرت معصومه، تجلّی گاه آن مدفنِ پنهان باشد.

و ما که با دنیایی از ظلمت، خواهان ورود به این حریم نور و ملکوتی هستیم، باید تمسک کنیم و از تمامی ملائکه یاری بطلبیم، تا از فُیوضات حیات و علم و نوری که در این حریم جاری است، بهره مند گردیم، و به همین جهت در زیارتشان عرضه می داریم:

«فَکُونُوا مَلائِکَةَ اللهِ أَعْوانِی وَکُونُوا أَنْصارِی حَتّی أَدْخُلَ هذِهِ الرُّوضَةِ الشَّریفَةِ المُبارَکَة»

بخش سوم

در لسان نورانی اهل بیت علیهِم السلام، حریم قدسی و ملکوتی حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها به «عُشّ آل محمد علیهم السلام»؛ یعنی آشیانه خاندان محمد، نامیده شده است؛ آنجا که می فرمایند:

«عُشّ»، آشیانه پرنده بر شاخسار درخت است؛ مأوا و پناهگاهی که پرنده در آن آرام می گیرد و از هر گزندی در امان می ماند.

اما این «طائر» کیست که می تواند در این آشیانه آرام گیرد؟

در روایات اهل بیت، «طائر» آن وجودی است که سیر ملکوتی دارد؛ کسی که با کسب، و حملِ معرفتِ نورانیِ امام، آسمان ها را درمی نوردد.

و این حریم قدسی، نه تنها یک آشیانه، بلکه سپر و حصاری استوار نیز هست.

در شب معراج، هنگامی که رسول گرامی اسلام، ابلیسِ ملعون را بر فراز آن سرزمین مشاهده کردند که می کوشید شیعیان را از ولایت امیرالمؤمنین منحرف سازد، او را از آنجا راندند و فرمودند:

«قُمْ يَا مَلْعُونُ!» «برخیز و دور شو، ای ملعون!»

ازاین رو، مؤمنی که با پذیرش ولایت وارد این پناهگاه و حصار می شود، از فتنه ها و بلاها در امان می ماند.

مؤید این مطلب، حدیثی است از امام صادق که میفرمایند:

«هرگاه بلا و رنجی به شما رسید، به قم روی آورید؛ زیرا قم پناهگاه فاطمیان است.»

در روایتی دیگر، امام خبر از بشارتی عظیم برای شیعیان خود دادند، آنجا که فرمودند:

«همانا بهشت هشت درب دارد که سه دربِ آن به سوی قم گشوده می شود.

«در آنجا بانویی از فرزندان من از دنیا خواهد رفت که نامش فاطمه، دختر موسی است؛ و به شفاعت او، همه شیعیان من وارد بهشت خواهند شد.»

حضرت فاطمه معصومه آشنای قدیمی قلوب مؤمنین است. این آشنایی را خدا خود برقرار کرده؛ چنان که در زیارت آن حضرت عرضه می داریم:

«خداوند میان ما و شما در بهشت آشنایی برقرار سازد، ما را در زمره شما محشور گرداند و بر حوض پیامبرتان وارد فرماید.»

و از همین آشیانه ملکوتی، همان وعده ای را طلب می کنیم که امام صادق بشارت آن را داده اند:

«ای فاطمه! برای ورود من به بهشت شفاعت کن؛ که همانا تو نزد خداوند دارای مقام و منزلتی بس والا هستی.»

بخش چهارم

حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله‌علیها «کوثر عالم آل مَحمد، مولانا الرضا عليه السلام» می‌باشند و آستان مقدس حضرتشان همان بیتِ اللهی است که أَذِنَ اللهُ أَنْ تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ، بیتی که در آن ذکر الله — که همان معرفت به علم آلِ محمد است — رفعت می‌یابد.

بنابراین هر مؤمنی که تمنای سیراب شدن از این چشمهٔ کوثر لایتناهیِ علم و فضل و معرفت را دارد، باید بداند که این مهم جز با عرض ارادت و اعتصام به آستان قدس ایشان میسر نمی‌شود.

امری که در سیرهٔ علما در صور متکثر دیده شده است؛ همچون اهتمام در برگزاری دروس علمی در حریم ایشان و آرزوی داشتن آرامگاهی در جوار آن حضرت. در اینجا به چند نمونه اشاره می‌شود.

مرحوم آیت‌الله سید محمود مرعشی سال‌ها در پی یافتن مثوای مخفی حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها بود. در رویا به ایشان امر شد: «خداوند عظمت، جلال و جبروت آن حضرت را در این سرا به کریمهٔ اهل‌بیت عنایت فرموده است.» و لذا ایشان خانواده‌اش را امر نمود که معتکف این آستان شوند.

فرزند ایشان، مرحوم آیت‌الله سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی، شصت سال هر صبح پیش از اذان به حرم می‌آمد؛ دروس می‌داد و پشت در می‌نشست تا باز شود. در وصیت‌نامه‌اش نوشت: «جنازه مرا بر روی مرقد مطهر بی‌بی فاطمه معصومه قرار دهید؛ یک سر عمامه‌ام را به ضریح مطهر و سر دیگر را به تابوتم ببندید و سپس مصیبت وداع مولای من حسين مظلوم با اهل‌بیت طاهرینش را بخوانید.»

مرحوم علامه طباطبایی هر غروب ماهِ رمضان، با وجود کهولت، پیاده به حرم مشرف می‌شد؛ ضریح را می‌بوسید و روزه‌اش را در آنجا می‌گشود.

مرحوم آیت‌الله خوانساری فرمود: «من چهل بار قرآن کریم را ختم کرده‌ام و به محضر مقدس حضرت معصومه اهدا نموده‌ام و از ایشان تقاضا کرده‌ام قبری در حرم به من عنایت فرمایند.»

و مرحوم آیت‌الله بروجردی — که پس از شفا از بیماری نذر کرده بود باقی عمر را در جوار ایشان بگذراند — روزی که پادشاه عربستان برای دیدارش به قم آمد، نپذیرفت و فرمود: «یک پادشاه که به زیارت من می‌آید و به زیارت حضرت فاطمه معصومه نمی‌رود و بی‌احترامی می‌کند، این هتک اهل‌بیت است و من به عنوان مرجع این مذهب نمی‌توانم آن را تحمل کنم.»

سیدتی و مولاتی یا فاطمة المعصومه:

بخش پنجم

آیات حضرت قرآن، دریایی بی کران از معارف و حقایق الهی اند؛ و در پسهر واژه و هر تعبیر آن، مراتبی از معنا نهفته است.

در سورهٔ مبارکهٔ شمس نیز، خداوند متعال با سوگند به «شمس» و «قمر»، از حقیقتی فراتر از خورشید و ماهِ آسمان پرده برمی دارد:

قسم به خورشید و روشنایی آن در صبحگاهان؛ و قسم به ماه، آنگاه که از پی آن برآید.

در لسان روایات، «شمس» جلوه ای از وجود مقدس امام است؛ خورشیدی کهانوار ولایتش بر جان ها می تابد، قلوب را تطهیر می کند و راه هدایت را بر خلق می گشاید.

در میان ذوات مقدس اهل بیت، حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام، به شمسُ الشُمُوس ملقب گردیده اند.

اما در پی این شمس، قمری است که نور خویش را از خورشید گرفته و آن را در سرزمین های دیگر منتشر می سازد؛

حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها، خواهر حضرت رضا؛ بانویی که در این بیان، حقیقت «وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا» را جلوه گر می سازد.

و چه زیبا این معنا در مسیر زندگی آن حضرت تجلی یافت. هنگامی که حضرت رضا از مدینه به سوی خراسان برده شدند، حضرت فاطمه معصومه نیز در فراق برادر و به شوق دیدار امام خویش، از مدینهراهی خراسان شدند.

گویی قَمَری در پیِ شمس خویش روان شده بود. کاروان حضرت از مدینه حرکت کرد؛ و هر یک از سادات موسوی و امامزادگانی که در این مسیر پراکنده شدند، در سرزمین هایی که بعدها مأوای آنان گردید، شعاعی از انوار ولایت حضرت شمسُ الشُموس را با خود بردند.

و در میان آنان، این قمر رضوی بود که تقدیر الهی، او را به سرزمین قم رساند. و وجود مقدسشان، قم را به کانونی برای انتشار نور ولایت رضوی بدل ساخت؛ تا از جوار این بانوی فاطمی، معارف آل محمد منتشر گردد و جان های مشتاق، راه خویش را به سوی شمس ولایت بیابند.

و این نور، تنها در جغرافیای قم باقی نماند؛ بلکه از این آستان، علم و معارف آل محمد علیهم السلام در سرزمین ها منتشر شد، تا دل های مشتاق، در پرتوآن انوار، راه حقیقت توحید و ولایت را بیابند.

اَللَّهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلَى اَلسَّيِّدِ اَلْمَعْصُومِ، شَمْسِ الشُّمُوسِ، أَنِيسِ اَلنُّفُوسِ، عَلِيِّ بْنِ مُوسَى اَلرِّضَا علیهِ السلام

بخش ششم

در میان اهل بیت علیهم السلام، بانویی آرمیده است که ائمه اطهار سال ها پیش از ولادتشان، از مقام و منزلت او سخن گفته اند؛ بانویی از سلالهٔ نبوت و امامت، دختر حضرت موسی بن جعفر، خواهر امام رضا و عمهٔ امام جواد، حضرت کریمهٔ اهل بیت، فاطمه معصومه سلام الله علیها.

بانویی که شناخت حقِّ معرفت آن حضرت، طبق کلام معصومین، شرط تقرّب و قبولی زیارت عبد می باشد.

ایشان «کریمهٔ اهل بیت» هستند. «کرم» جامع خیر، جود، و فضیلت است؛ و لذا آستان مقدس آن حضرت نیز منبع فیض، مأمن عباد، پناهگاه خلق و باب رحمت الهی است.

ایشان «معصومه» هستند. «عصمت» از ریشهٔ «عَصْم»، به معنای حفظ و نگاه داشتن است؛ و لذا مؤمنین با التجاء و تمسک به ساحت مقدس ایشان است که در مسیر تطهیر و مصون ماندن از ظلمات و آلودگی ها قرار می گیرند.

ایشان «کوثرالرضا» هستند؛ و کوثر یعنی «خیرِ کثیر». در این مقام، وجود مبارکشان منشأ نشر و کثرت علم آل محمد است، و شهر قم نیز به برکت ایشان، مرکز نشر معارف آل محمد گردیده است.

و چه زیبا که خود نیز عالِمِه است؛ بانویی که در خردسالی، در غیاب پدر بزرگوارشان، به پرسش های شیعیان پاسخ میگفتند و امام کاظم با مشاهدهٔ پاسخ های ایشان، سه مرتبه فرمودند:

پدرش به فدای او باد.

لقب دیگر ایشان «شفیعه» است. امام صادق دربارهٔ مقام شفاعتشان فرمودند:

به شفاعت او، شیعیان من همگی وارد بهشت می شوند.

از همین روست که در زیارتنامهٔ مأثور آن حضرت از خداوند، دوام معرفت به اهل بیت علیهم السلام، ثبات در ولایت و شفاعت حضرت معصومه را طلب می کنیم.

و این معرفت، آغازِ تمسک است.

تمسُّک به دامان بانویی که آستانش مأوای شیعیان، و به برکت وجودش قم، مرکز علم آل محمد گردید؛ تا عالمان و فقیهان، گرد این شمس فاطمی اجتماع کنند و چراغ معارف اهل بیت را زنده نگاه دارند.

و در نهایت، ثمرهٔ این اجتماع و اعتصام، به آرزویی می رسد که فرج آل محمد، ظهور حضرت بقیَّةَ اللهَ الأعظم است.

و چه زیباست که زیارت این بانوی کریمه نیز، نگاه زائر را در پایان به همان صبح موعود می دوزد آنگاه که میگوید: