فضائل و مکارم بانوی جلیل‌القدر، امّ المؤمنین خدیجه بنت خویلد علیها السلام

یکی از بزرگ‌ترین نعمت‌های دنیوی که خدای متعال به پیامبر گرامی‌اش صلی الله علیه و آله عطا فرمود، وجود مبارک خدیجه علیها السلام بود؛ همان بانوی بزرگواری که همدم و رازدار پیامبر گردید و از رحم پاک او فاطمه زهرا علیها السلام زاده شد.

درباره تفسیر آیه «وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى» از ابن عباس روایت شده که مقصود این است که خداوند پیامبر را به وسیله خدیجه بی‌نیاز و مستغنی ساخت.^{[۱، ۲]}

خدیجه، مایه آرامش برای پیامبر گرامی

ابن اسحاق تاریخ‌نگار می‌گوید: «خدیجه وزیر صادق رسول خدا در امر اسلام بود، و پیامبر در کنار او آرامش می‌یافت.»

واژه «وزیر» به کسی گفته می‌شود که باری را بر دوش می‌کشد و هزینه آن را می‌پردازد. خدیجه هم جان و هم مال خویش را در راه اسلام وقف کرد. کسی که رحمتی برای همه جهانیان بود، در کنار او آرامش می‌یافت؛ مقامی که تنها یک معصوم می‌تواند عظمت واقعی آن را دریابد.^[۳]

از بزرگ‌ترین فضائل خدیجه علیها السلام این است که نور سرور زنان جهان، فاطمه زهرا علیها السلام، در رحم پاک او جای گرفت.

روایت شده که خدیجه آرزو کرد میوه‌ای از بهشت بچشد. جبرئیل دو سیب بهشتی آورد و از سوی خداوند رساند که پیامبر یکی و خدیجه دیگری را بخورند، و فرمود: «زیرا از شما دو تن، فاطمه زهرا را خواهم آفرید.»

از آن پس، هرگاه پیامبر دلتنگ بهشت می‌شد، فاطمه را می‌بوسید و می‌فرمود: «فاطمه حوریه‌ای در پیکر آدمی است.»^{[۴، ۵]}

خدیجه همچنین مادر رضاعی فاطمه علیها السلام بود. همان‌گونه که رحم او پاک‌ترین رحمی بود که مادر امامان را در خود جای داد، نخستین غذای فاطمه نیز از این بانوی بزرگ بود.

هنگامی که خداوند خواست جهان به ورود فاطمه علیها السلام برکت یابد، به پیامبر فرمان داد چهل روز از خدیجه دور بماند. در این مدت، پیامبر پیامی برای خدیجه فرستاد و توضیح داد که این دوری نه از خشم و نه از بی‌رغبتی است، بلکه فرمانی الهی است، و خداوند هر روز چندین بار در برابر فرشتگانش به او افتخار می‌کند.

ام سلمه روایت می‌کند که هرگاه نام خدیجه برده می‌شد، پیامبر می‌گریست و می‌فرمود:

پیامبر گرامی، امام حسن و امام حسین را با این سخنان معرفی فرمود:

بانو فاطمه زهرا نیز در خطبه مفاخرت خود می‌فرماید:

امامان معصوم علیهم السلام بارها به مادربزرگ بزرگوار خود، خدیجه کبری، افتخار کردند. در زیارت وارث می‌خوانیم:

امام علی علیه السلام که از کودکی در خانه پیامبر و خدیجه پرورش یافته بود، خدیجه را همچون مادر خویش می‌دانست. او فرمود:

امام حسن مجتبی علیه السلام فرمود:^[۱۶]

امام حسین علیه السلام در روز عاشورا فرمود:^[۱۷]

امام سجاد علیه السلام در حالی که در شام اسیر بود، با افتخار فرمود:

امام صادق علیه السلام همچنین علت ازدواج خدیجه با پیامبر را بیان فرمود. خدیجه، که بانوی برجسته قریش بود، پیشنهادهای ازدواج بزرگان و سرداران قریش را رد کرده بود. او به سبب صفاتی که از زبان دانشمندان درباره پیامبر شنیده بود، ازدواج با او را برگزید.^{[۱۸، ۱۹، ۲۰]}

در دعای ندبه نیز امام مهدی عجل الله تعالی فرجه چنین توصیف شده است:

امام باقر علیه السلام روایت می‌کند که رسول خدا فرمود در شب معراج، هنگام بازگشت، از جبرئیل پرسید آیا او را حاجتی هست؟ جبرئیل پاسخ داد که حاجتش این است که پیامبر سلام خداوند و سلام خود او را به خدیجه برساند. هنگامی که پیامبر این سلام را رساند، خدیجه پاسخ داد:

در روایتی دیگر، جبرئیل به پیامبر گفت هرگاه خدیجه ظرفی از غذا نزد او آورد، سلام پروردگارش و سلام جبرئیل را به او برساند، و او را به خانه‌ای در بهشت از قصب بشارت دهد که در آن نه هیاهویی است و نه رنجی.^{[۲۶، ۲۷]}

گفتار نخست: برترین همسر پیامبر و از پیشگامان مقربان درگاه خدا

پس از رحلت خدیجه، پیامبر گرامی فرمود: «خَدِيجَةُ، وَأَيْنَ مِثْلُ خَدِيجَةَ». او همچنین خدیجه را از زیباترین زنان، کامل‌ترین آنان در عقل و درایت، و پیشتاز در پاکدامنی، ایمان، حیا، شرافت و ثروت توصیف کرد.^[۲۸]

خدیجه همچنین در آغاز بعثت پیامبر، نخستین کسی بود که ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام را پذیرفت. پیامبر به او فرمود:

و خدیجه پاسخ داد:

پیامبر به فاطمه علیها السلام فرمود: «أُمُّكِ خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ أَوَّلُ الْمُؤْمِنَاتِ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ».

درباره آیه ﴿عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ﴾ پیامبر فرمود که پیشتازان مقربان، رسول خدا، علی بن ابی‌طالب و خدیجه‌اند.^{[۳۲، ۳۳]}

گفتار دوم: خدیجه، ریشه و سرچشمه اهل بیت

هنگامی که آیه تطهیر نازل شد، پیامبر به علی، فاطمه، حسن و حسین اشاره کرد و فرمود: «اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَيْتِي». او سپس توضیح داد که پیوند همه این اعضای اهل بیت به خدیجه بازمی‌گردد: حسن و حسین فرزندان فاطمه‌اند، فاطمه دختر خدیجه است، و علی از کودکی در خانه خدیجه پرورش یافت و سپس داماد او شد.^[۳۴]

امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه ﴿وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ﴾ فرمود که این حجاب میان بهشت و دوزخ را محمد، علی، حسن، حسین، فاطمه و خدیجه علیهم السلام برپا داشته‌اند، و آنان شیعیان خود را به نام‌ها و نام‌های پدرانشان می‌شناسند.^{[۳۵، ۳۶]}

گفتار سوم: «همسران ما» و «امّ المؤمنین» در قرآن کریم

پیامبر از جبرئیل پرسید در این آیه چه کسی مقصود است؟ جبرئیل پاسخ داد: «خدیجه.» در این آیه، خدیجه با واژه جمع «أزواج» توصیف شده است، که نشان می‌دهد کمال و ویژگی‌های همسری راستین به‌طور کامل در او جمع بود.^{[۳۷، ۳۸، ۳۹، ۴۰]}

به همین سبب، در آیه ﴿وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ﴾ (سوره احزاب، آیه ۶) از او با عنوان «امّ المؤمنین» یاد شده است. پیامبر گرامی به او فرمود:

امام مهدی عجل الله تعالی فرجه در روایتی طولانی بیان می‌فرماید که افتخار به‌شمار آمدن به‌عنوان مادران امت، تنها برای همسرانی از پیامبر باقی می‌ماند که در اطاعت خدا پایدار بمانند.^{[۴۲، ۴۳]}