ادعیه صلوات
ربیع الاول ماه ظهور نورانی پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلم، و ماه سرور اهل بیت علیهم السلام است و در تقویم معنوی شیعه شور و حال ویژه‌ای دارد:
در ماه ربیع الاول، مقاله پیش رو تحت عنوان «ادعیه صلوات» ارائه می‌گردد.
این مقاله، شامل یازده فراز از بخش‌های پیاپی صلوات کبیر ماه مبارک رمضان است و دو فراز باقی‌مانده صلوات‌هایی مستقل‌اند که هر یک سند و منبع خود را دارند.
بنیاد قرآنی
این مجموعه از آیه ۵۶ سوره مبارکه احزاب آغاز می‌شود:
«همانا خداوند و فرشتگانش بر پیامبر درود میفرستند. ای کسانی که ایمان آورده‌اید، شما نیز بر او درود بفرستید و آن‌گونه که شایسته اوست بر او سلام بگویید.»
قرآن کریم — سوره احزاب، آیه ۵۶
این آیه مبارکه به تبیین شان صلوات می پردازد به صورتی خداوند و فرشتگانش بر رسول اکرم صلوات و درود میفرستند، و پس از آن مؤمنان را به به صلوات بر پیامبر خود و تسلیم بودن فرمان داده می شوند.
صلوات کبیر
یازده فرازی که در ادامه می‌آید، به ترتیب از صلوات کبیر ماه رمضان برگرفته شده‌اند.
یک — بر شیوه پیامبران
در چهار فراز نخست در این ذکر شریف از حضرت ذات اقدس احدیت میخواهیم که نعمات و برکاتی که خداوند به پیامبران پیشین عطا کرده است — به حضرت محمد (ص) و خاندان ایشان نیز عطا فرمایند.
«لبیک ای پروردگار من، و سعادت از تو می‌جویم؛ پاک و منزهی تو. خداوندا، بر محمد و خاندان محمد درود بفرست، و بر محمد و خاندان محمد برکت ارزانی دار، همان‌گونه که بر ابراهیم و خاندان ابراهیم درود فرستادی و برکت ارزانی داشتی. به‌راستی که تو ستوده و بزرگواری.»
«خداوندا، بر محمد و خاندان محمد رحمت آور، همان‌گونه که بر ابراهیم و خاندان ابراهیم رحمت آوردی. به‌راستی که تو ستوده و بزرگواری.»
«خداوندا، بر محمد و خاندان محمد سلام بفرست، همان‌گونه که در میان همه جهانیان بر نوح (علیه السلام) سلام فرستادی.»
«خداوندا، نعمت خویش را بر محمد و خاندان محمد ارزانی دار، همان‌گونه که بر موسی و هارون (علیهما السلام) ارزانی داشتی.»
این برکات شامل: درود، رحمت، سلام، نعمت، هر یک در حق پیامبری پیشین گواهی‌شده و هر یک در حق محمد و آل محمد علیهم السلام تمنا می شود.
دو — آنچه او آورد
دو فراز بعدی صلوات است به پشتوانه نعماتی که مومنین به واسطه حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه و آله و سلم بهره مند گردیدند:
«خداوندا، بر محمد و خاندان محمد درود بفرست، همان‌گونه که ما را به واسطه او شرافت بخشیدی.»
«خداوندا، بر محمد و خاندان محمد درود بفرست، همان‌گونه که ما را به واسطه او هدایت کردی.»
شرافت و هدایت: دو نعمت گرانقدری است که این امت به برکت ایشان دارد.
سه — مقام محمود
این فراز صلواتی است که به واسطه آن شان محمود حضرت رسول (ص) را بیان می کند:
«خداوندا، بر محمد و خاندان محمد درود بفرست، و ایشان را به مقام محمود برانگیز — مقامی که پیشینیان و پسینیان بر آن رشک می‌برند.»
چهار — سلامی بی‌پایان
سه فراز پایانی طلب سلامی بی پایان, بی شمار, و بی‌وقفه از ازل تا ابد و در دنیا و آخرت است:
«سلام بر محمد و خاندان او، هر گاه خورشیدی طلوع کند یا غروب؛ سلام بر محمد و خاندان او، هر گاه چشمی بر هم خورد یا بدرخشد.»
«سلام بر محمد و خاندان او، هر گاه سلامی بر زبان آید؛ سلام بر محمد و خاندان او، هر گاه فرشته‌ای خدا را تسبیح یا تقدیس کند.»
«سلام بر محمد و خاندان او در میان پیشینیان، و سلام بر محمد و خاندان او در میان پسینیان، و سلام بر محمد و خاندان او در دنیا و آخرت.»
دو صلوات روایت‌شده از ائمه علیهم السلام
صلوات جامع امام سجاد علیه السلام
این صلوات، روایت‌شده از امام علی بن الحسین زین‌العابدین (علیه السلام)، نام هر یک از چهارده معصوم را به ترتیب شامل می شود، از خاتم الانبیا تا خاتم الاوصیا.
اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ المُصطَفی، وَ عَلی عَلِیٍّ المُرتَضی، وَ فاطِمَةَ الزَّهراء وَ خَدیجَةَ الکُبری، وَ الحَسَنِ المُجتَبی، وَ الحُسَینِ الشَّهیدِ بِکَربَلاءَ، وَ عَلی عَلِیِّ بنِ الحُسَینِ زَینِ العابِدِینَ، وَ مُحَمَّدِ بنِ عَلِیٍّ الباقِر، وَ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ الصّادِقِ، وَ مُوسَی بنِ جَعفَرٍ الکاظِمِ، وَ عَلِیِّ بنِ مُوسَی الرِّضا، وَ مُحَمَّدِ بنِ عَلِیٍّ التَّقی، وَ عَلِیِّ بنِ مُحَمَّدٍ النَّقی، وَ الحَسَنِ بنِ عَلِیٍّ العَسکَری، وَ الحُجَّةِ القائِمِ المَهدِیِّ ابنِ الحَسَنِ، اَلاِمامِ المُنتَظَرِ، صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِم اَجمَعین
«خداوندا، درود بفرست بر محمد مصطفی، و بر علی مرتضی، و فاطمه زهرا و خدیجه کبری، و حسن مجتبی، و حسین شهید به کربلا، و بر علی بن الحسین زین‌العابدین، و محمد بن علی باقر، و جعفر بن محمد صادق، و موسی بن جعفر کاظم، و علی بن موسی الرضا، و محمد بن علی تقی، و علی بن محمد نقی، و حسن بن علی عسکری، و حجت قائم مهدی فرزند حسن، امام منتظر — درود خدا بر همه ایشان باد.»
و آن حضرت سپس چنین دعا کردند:
اللّهُمَّ وَالِ مَن والاهُم، وَ عادِ مَن عاداهُم، وَ انصُر مَن نَصَرَهُم، وَ اخذُل مَن خَذَلَهُم، وَ عَجِّل فَرَجَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ انصُر شیعةَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ ارزُقنی رُؤیَةَ قائِمِ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ اجعَلنی مِن أتباعِهِ وَ أشیاعِهِ، وَ الرّاضینَ بِفِعلِهِ، بِرَحمَتِکَ یا اَرحَمَ الرّاحِمینَ
«خداوندا، هر که را با ایشان دوستی ورزد دوست بدار، و هر که را با ایشان دشمنی کند دشمن بدار؛ هر که یاری‌شان کند یاری فرما، و هر که واگذارشان کند وانه. و در گشایش کار خاندان محمد شتاب فرما، و پیروان خاندان محمد را نصرت ده. دیدار قائم خاندان محمد را روزی من گردان، و مرا در شمار پیروان و یاران او قرار ده، و از آنان که به کردار او خشنودند — به رحمت خویش، ای مهربان‌ترین مهربانان.»
مهج الدعوات، ج ۱، ص ۱۶ · بحار الأنوار، ج ۹۱، ص ۲۶۵
روایت‌شده از امام حسن عسکری علیه السلام
فراز پایانی، بخشی از صلوات بر معصومین است که شیخ طوسی (رحمه الله) به سند معتبر از امام حسن عسکری (علیه السلام) روایت کرده است:
«خداوندا، بر محمد و خاندان محمد درود بفرست، که او بار وحی تو را بر دوش کشید و پیام تو را به خلق رساند. و بر محمد و خاندان محمد درود بفرست، که حلال تو را حلال و حرام تو را حرام شمرد و کتاب تو را به مردم آموخت.»
زاد المعاد، ج ۱، ص ۳۰۹ · البلد الأمین، ج ۱، ص ۳۰۳
منابع
مهج الدعوات و منهج العبادات — سید ابن طاووس
بحار الأنوار — علامه محمد باقر مجلسی
زاد المعاد — علامه محمد باقر مجلسی
البلد الأمین و الدرع الحصین — ابراهیم کفعمی